آبسه رتروپریتوئن (Retroperitoneal Abscess): علت، علائم و درمان
آبسه رتروپریتوئن، تجمع چرک و عفونت در فضای پشت صفاقی (Retroperitoneal space) است؛ ناحیهای بین صفاق و دیواره پشتی شکم که اندامهایی مانند کلیهها، پانکراس، آئورت و بخشی از رودهها در آن قرار دارند. این نوع آبسه ممکن است پنهان و دیر تشخیص داده شود چون در فضای عمیق بدن شکل میگیرد و علائم مشخصی ندارد.
علل شایع
علت بروز آبسه رتروپریتوئن معمولاً ورود باکتریها از ارگانهای مجاور یا از جریان خون است. از مهمترین دلایل آن میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
عفونتهای کلیه و مجاری ادراری (مانند پیلونفریت مزمن یا آبسه کلیوی)
عوارض جراحی یا تروما در ناحیه شکم و لگن
نفوذ عفونت از پانکراس یا رودهها
عفونت استخوانی ستون فقرات (Spondylitis) یا مهرهها که به عقب شکم گسترش مییابد
وجود جسم خارجی یا تزریقهای درمانی آلوده
علائم بالینی
علائم این بیماری غالباً غیر اختصاصی هستند و ممکن است تشخیص را دشوار کنند. نشانههای معمول عبارتاند از:
تب و لرز مداوم
درد مبهم یا عمیق در پهلو، کمر یا پایین شکم
کاهش اشتها و کاهش وزن
تهوع، استفراغ و ضعف عمومی
محدود شدن حرکت لگن یا ستون فقرات در موارد شدید
حساسیت به لمس در پهلو یا پشت شکم
در بسیاری از موارد، بیمار فقط از درد پایدار در ناحیه پشت شکم یا پهلو
شکایت دارد بدون اینکه علائم واضحی از عفونت دیده شود
تشخیص
تشخیص آبسه رتروپریتوئن نیازمند تصویربرداری دقیق است چون علائم مبهماند. ابزارهای تشخیصی اصلی شامل موارد زیر هستند:
CT اسکن شکم و لگن (روش انتخابی و دقیقترین روش)
MRI برای بررسی نفوذ عفونت به ساختارهای مجاور
سونوگرافی در مراحل اولیه یا برای پیگیری درمان
آزمایش خون: افزایش گلبولهای سفید، CRP و ESR
گاهی نمونهگیری از آبسه برای شناسایی عامل عفونی
درمان
درمان معمولاً ترکیبی از آنتیبیوتیک قوی و تخلیه آبسه است. نوع درمان بستگی به اندازه و محل آبسه دارد:
آنتیبیوتیکهای وریدی علیه باکتریهای گرم منفی و بیهوازی
تخلیه آبسه با هدایت CT یا سونوگرافی (Percutaneous Drainage)
در موارد مقاوم یا بزرگ، جراحی باز یا لاپاروسکوپی برای تخلیه کامل و کنترل منبع عفونت
درمان علت زمینهای (مثلاً پیلونفریت یا آسیب ستون فقرات)
بیماران معمولاً نیاز به پیگیری تصویربرداری و درمان طولانیمدت دارند تا از عود عفونت جلوگیری شود.
پیشگیری و مراقبت
پیشگیری از آبسه رتروپریتوئن شامل مراقبت از سلامت کلی بدن و درمان سریع عفونتهای زمینهای است:
درمان کامل و بهموقع عفونت کلیه و مجاری ادراری
رعایت اصول استریل در جراحی و تزریقات
کنترل دیابت و ضعف سیستم ایمنی
پیگیری مرتب وضعیت بیماران دارای سابقه التهاب پانکراس یا جراحی شکم
نکته پایانی
آبسه رتروپریتوئن از بیماریهای نادر اما خطرناک است که تشخیص دیرهنگام آن میتواند به سپسیس یا آسیب اندامهای حیاتی منجر شود. توجه به علائم مبهم و استفاده از تصویربرداری دقیق نقش کلیدی در نجات بیمار دارد.
